Czy można zwolnić rodzica przebywającego na urlopie wychowawczym? [2026]

[Aktualne w 2026]

Czy można zwolnić rodzica na urlopie wychowawczym?

Pytanie od Moniki:

Obecnie przebywam na urlopie wychowawczym, który chciałam wkrótce zakończyć. Jednakże pracodawca „ostrzegł” mnie, że jeżeli zdecyduję się na przerwanie urlopu, to mnie zwolni, ponieważ udziały w firmie zostały przejęte w całości przez jednego z udziałowców i mój dział raczej będą kurczyć, a nie rozwijać. Dodam, że podczas mojej nieobecności w dziale zwolniono jedną osobę i jedną zatrudniono.

Dodatkowo, w czasie mojego urlopu wychowawczego w październiku zeszłego roku pracodawca poprosił mnie o powrót do pracy w lutym ze względu na braki w dziale. O przejęciu dowiedział się w styczniu. Kiedy podczas ostatniej rozmowy wspomniałam, że przecież chroni mnie prawo (jeżeli wrócę np. na 7/8 etatu), to odpowiedziano mi, że w związku z restrukturyzacją to prawo mnie nie dotyczy, przy czym zaznaczono, że nie będzie żadnych zwolnień grupowych. Szczerze mówiąc nie wiem co robić. Bardzo chciałabym wrócić do firmy, bo bardzo lubiłam swoją pracę, ale w tej sytuacji boję się zwolnienia, więc przedłużyłam urlop z nadzieją, że może sytuacja się zmieni.

Proszę o poradę czy rzeczywiście pracodawca może mnie zwolnić? Dodam, że tzw. restrukturyzacja w naszej firmie trwa już kilka lat, a przynajmniej tak mówiono moim koleżankom, które próbowały wrócić z urlopu macierzyńskiego /wychowawczego z różnym skutkiem. – Monika

Praca na urlopie wychowawczym – kto płaci składki ZUS?

Odpowiedź prawnika:

Urlop wychowawczy jest uprawnieniem rodzica (a zatem nie tylko matki, ale również ojca) do sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Zatem to nie sam fakt urodzenia dziecka stanowi o możliwości skorzystania z tego urlopu, ale właśnie sprawowanie nad nim osobistej opieki.

Tym co w praktyce może nastręczać rodzicom wątpliwości to odpowiedź na pytanie:

Czy pracodawca jest uprawniony do rozwiązania umowy o pracę z rodzicem, który przebywa na urlopie wychowawczym?

Co do zasady pracodawca nie może zwolnić pracownika-rodzica, który przebywa na urlopie wychowawczym. Urlop wychowawczy jest regulowany przepisami Kodeksu pracy. Z przepisów wynika, że w okresie od dnia złożenia przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego wniosku do dnia zakończenia tego urlopu pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z pracownikiem, który korzysta z urlopu wychowawczego.

Zatem pracownik-rodzic jest chroniony od dnia złożenia wniosku o udzielenie urlopu aż do dnia jego zakończenia. Co do zasady osoba przebywająca na urlopie wychowawczym nie może być zwolniona przez pracodawcę. Warto wspomnieć, że rozwiązanie pracy za porozumieniem (a zatem za obopólną zgodą) jest możliwe w każdym czasie.

Rozwiązanie umowy z pracownikiem na urlopie wychowawczym

Jednakże przepisy Kodeksu pracy przewidują przypadki, gdy rozwiązanie umowy z pracownikiem, który przebywa na urlopie wychowawczym, jest dopuszczalne:

1. Upadłość lub likwidacja pracodawcy. Zwolnienie jest możliwe w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.
2. Zwolnienie dyscyplinarne (z winy pracownika). Ochrona nie obowiązuje, gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. W praktyce może to dotyczyć np. sytuacji, gdy pracodawca udowodni brak osobistej opieki nad dzieckiem (np. pełnoetatowa praca u innego pracodawcy).
3. Zwolnienia z przyczyn niedotyczących pracownika (ustawa o zwolnieniach grupowych). Dotyczy to pracodawców zatrudniających conajmniej 20 pracowników). Istnieje możliwość rozwiązania stosunku pracy także w okresie urlopu wychowawczego pracownika. Jest to zwolnienie indywidualne w trybie ustawy o zwolnieniach grupowych. W przypadku mniejszego pracodawcy takiej możliwości nie ma (pracowników chronią wtedy przepisy Kodeksu pracy, a przepisy dotyczące zwolnień na gruncie ustawy o zwolnieniach grupowych nie mają zastosowania).

Możliwość pracy na urlopie wychowawczym

Warto pamiętać, że celem urlopu wychowawczego jest sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Nie oznacza to, że nie można w tym czasie w ogóle. Praca musi być jednak tak zorganizowana, żeby nie kolidowała ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem.

Jeśli pracodawca stwierdzi, że pracownik nie sprawuje faktycznej opieki, może to być podstawą do odwołania go z urlopu wychowawczego. W skrajnych przypadkach może dojść do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia (dyscyplinarnie).

Dowiedz się więcej: Jakie formy pracy są dozwolone na urlopie macierzyńskim i wychowawczym?

Czy po przerwaniu urlopu ochrona nadal działa?

Tak, ale muszą być spełnione określone zasady. Po powrocie do pracy w okresie, kiedy pracownik jeszcze może korzystać z urlopu wychowawczego, może złożyć wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy (np. do 1/2, 3/4 lub 7/8 etatu). Wtedy obowiązuje roczna ochrona zatrudnienia (12 miesięcy).

W tym czasie pracodawca nie może wypowiedzieć umowy, chyba że zachodzą wyjątki, które umożliwiają zwolnienie pracownika w czasie urlopu wychowawczego, opisane powyżej.

• Jeśli pracodawca Moniki zatrudnia mniej niż 20 osób — nie może jej zwolnić po powrocie na część etatu.
• Jeśli zatrudnia 20+ osób — ochrona jest osłabiona.

Restrukturyzacja a zwolnienie

Samo stwierdzenie, że trwa restrukturyzacja, redukcja działu czy reorganizacja, nie jest podstawą do zwolnienia osoby na urlopie wychowawczym ani chronionej po powrocie na część etatu.

Natomiast, jeśli firma zatrudnia powyżej 20 osób i rzeczywiście przeprowadza zwolnienia z przyczyn niedotyczących pracownika, możliwe jest zwolnienie w okresie ochronnym.

W przeciwnym razie powoływanie się na „restrukturyzację” ma charakter czysto informacyjny, a nie prawny.

Podsumowanie:

Z uwagi na to, że nie znamy szczegółów dotyczących pracodawcy Moniki, nie możemy jednoznacznie ocenić tej sytuacji. Można tu jednak wyróżnić kilka możliwych scenariuszy:

• Jeśli pracodawca zatrudnia mniej niż 20 osób → nie ma prawa jej zwolnić ani podczas urlopu, ani po powrocie na część etatu.
• Jeśli firma zatrudnia 20+ osób → ochrona istnieje, ale osłabiają ją przepisy o zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracownika.
• Samo stwierdzenie o „restrukturyzacji” nie pozbawia ochrony.
• Powrót na część etatu uruchamia roczną ochronę, o ile nie zachodzą ustawowe wyjątki.

Co Monika może zrobić, jeśli chce wrócić?

1. Złożyć wniosek o obniżenie etatu (pracodawca musi go uwzględnić).
2. Korzystać z rocznej ochrony przed zwolnieniem.
3. Żądać od pracodawcy pisemnego stanowiska, jeśli straszy ją zwolnieniem.

Podstawa prawna (aktualna na 2026)

• Kodeks pracy, art. 186–186⁸ (urlop wychowawczy i ochrona zatrudnienia).
• Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Aktualne teksty aktów prawnych zawsze znajdziesz na stronie https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/home.xsp.

Zdjęcie: Canva

Artykuł w formie pierwotnej opublikowany w styczniu 2024

Aktualizacja – styczeń 2026