Urlop wychowawczy – wszystko co musisz wiedzieć [2026]

[Artykuł zaktualizowany na 2026 rok]

1. Kto może skorzystać z urlopu wychowawczego?

W obecnym stanie prawnym oboje rodzice są równouprawnieni w zakresie prawa do korzystania z urlopu wychowawczego. Dotyczy to również opiekunów dziecka nie będących rodzicami. Urlop wychowawczy jest udzielany pracownikowi, zatrudnionemu co najmniej 6 miesięcy. Do stażu pracy wlicza się wszystkie poprzednie okresy zatrudnienia pracownika, w tym wlicza się również okresy zatrudnienia u poprzednich pracodawców.

2. Komu nie przysługuje urlop wychowawczy?

Z urlopu wychowawczego nie mogą skorzystać osoby zatrudnione wyłącznie na umowy zlecenia, umowy o dzieło i pokrewne formy cywilnoprawne (np. B2B). Urlop nie przysługuje również osobom prowadzącym działalność gospodarczą.

3. Ile trwa?

Standardowy urlop wynosi 36 miesięcy (3 lata) i można go wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. W przypadku dzieci z niepełnosprawnościami przysługuje dodatkowy urlop wychowawczy, do 36 miesięcy, który można wykorzystać do ukończenia 18 roku życia dziecka.

Należy zwrócić uwagę, że z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać oboje rodzice lub opiekunowie dziecka. W takim przypadku łączny wymiar urlopu nie może przekroczyć 36 miesięcy. Oznacza to, że mogą być na urlopie jednocześnie, ale suma miesięcy wykorzystanych przez oboje rodziców lub opiekunów nie może przekroczyć maksymalnego limitu. Ta zasada dotyczy również dodatkowego urlopu wychowawczego w przypadku dzieci z niepełnosprawnością.

Kolejną zasadą jest to, że jeden miesiąc urlopu miesiąc przeznaczony jest wyłącznie dla drugiego rodzica i nie można go przenieść na drugiego z rodziców lub opiekunów dziecka. Zatem w przypadku wykorzystywania uprawnienia przez jednego z rodziców lub opiekunów, urlop może trwać co najwyżej 35 miesięcy.

Od tej reguły jest odstępstwo i rodzic może samodzielnie wykorzystać 36 miesięcy urlopu, jeśli drugi rodzic nie żyje lub gdy nie przysługuje mu władza rodzicielska, został jej pozbawiony, albo gdy uległa ona ograniczeniu lub zawieszeniu. Prawo do skorzystania z urlopu w wymiarze do 36 miesięcy przysługuje również opiekunowi, jeżeli dziecko pozostaje pod opieką jednego opiekuna.

4. Czy urlop wychowawczy można dzielić?

W okresie, w którym urlop przysługuje, może on być wykorzystany w całości lub w części. Należy pamiętać, że można go wykorzystać maksymalnie w 5 częściach w odniesieniu do obojga uprawnionych.

Jeśli rodzic korzystał już w częściach z urlopu rodzicielskiego, to obniża liczbę możliwych do wykorzystania części urlopu wychowawczego. Rodzic, który podzielił urlop rodzicielski na dwie części, urlop wychowawczy może podzielić maksymalnie na trzy.

5. Jak złożyć wniosek o urlop?

Urlop wychowawczy jest udzielany na pisemny wniosek pracownika składany w terminie nie krótszym niż 21 dni przed jego rozpoczęciem. Pracodawca ma obowiązek uwzględnić wniosek pracownika. Wniosek można wycofać najpóźniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.

Wniosek o urlop wychowawczy powinien zawierać poniższe dane:

1.  imię i nazwisko pracownika,
2.  imię i nazwisko dziecka, na które ma być udzielony urlop wychowawczy albo jego część,
3. wskazanie okresu, na który ma być udzielony urlop wychowawczy albo jego część na dane dziecko,
4. wskazanie okresu urlopu wychowawczego, który dotychczas został wykorzystany na dane dziecko;
5. określenie liczby części urlopu wychowawczego, z których dotychczas skorzystano na dane dziecko,
6. oświadczenie pracownika dotyczące korzystania z części urlopu rodzicielskiego na dane dziecko w terminie nieprzypadającym bezpośrednio po wykorzystaniu poprzedniej części urlopu rodzicielskiego albo zasiłku za okres odpowiadający okresowi części urlopu rodzicielskiego, ze wskazaniem liczby części urlopu wykorzystanych w taki sposób;
7. oświadczenie pracownika o braku zamiaru korzystania przez drugiego rodzica albo opiekuna dziecka z urlopu wychowawczego przez okres wskazany we wniosku albo o okresie, w którym drugi rodzic albo opiekun dziecka zamierza korzystać z urlopu wychowawczego w okresie objętym wnioskiem;

Niedochowanie przez pracownika wymagań dotyczących treści wniosku, jak również jego formy pisemnej, może skutkować nierozpatrzeniem go przez pracodawcę.

6. Czy można przerwać urlop wychowawczy?

Pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego

1. za zgodą pracodawcy – w dowolnym czasie,
2. po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy – najpóźniej na 30 dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.

Po zakończeniu urlopu wychowawczego, pracodawca dopuszcza pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym od wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikowi w dniu podjęcia pracy na stanowisku zajmowanym przed urlopem.

Przeczytaj także: Czy muszę wykorzystać urlop wypoczynkowy przed wychowawczym?

7. Czy urlop wychowawczy trzeba wziąć od razu po macierzyńskim?

Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego rodzic najpierw może skorzystać z urlopu rodzicielskiego, który jest płatny. Po jego wykorzystaniu nie ma obowiązku od razu rozpoczynać urlopu wychowawczego.

Warto pamiętać, że przysługujący pełny wymiar urlopu wychowawczego (36 miesięcy) można wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.

8. Czy za urlop wychowawczy przysługuje urlop wypoczynkowy?

Za czas urlopu wychowawczego nie nabywa się prawa do urlopu wypoczynkowego. Warto jednak pamiętać o poniższych zasadach:

1. Jeśli pracownik powraca do pracy u dotychczasowego pracodawcy po okresie nieświadczenia pracy trwającym co najmniej miesiąc przysługuje mu urlop wypoczynkowy w wymiarze proporcjonalnym, jaki pozostał do końca zatrudnienia w danym roku kalendarzowym.
2. czas urlopu nie ulega jednak obniżeniu, jeśli pracownik najpierw nabył prawo do urlopu wypoczynkowego w danym roku kalendarzowym (prawo do urlopu nabywa się z dniem 1 stycznia danego roku kalendarzowego), a dopiero potem skorzystał z prawa do urlopu wychowawczego. Wtedy przysługuje mu urlop wypoczynkowy za cały dany rok kalendarzowy.

9. Czy na urlopie można pracować dla obecnego lub innego pracodawcy?

W czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u obecnego lub innego pracodawcy. Może także podjąć naukę lub szkolenie. Warunkiem jest, że nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Jeśli ustalono, że pracownik przestał sprawować opiekę, pracodawca może wezwać go do pracy w terminie wskazanym w wezwaniu, nie wcześniej niż po 3 dniach od wezwania i nie później niż w ciągu 30 dni.

Praca na urlopie wychowawczym – kto płaci składki ZUS?

10. Ciąża w czasie urlopu wychowawczego

Jeśli w trakcie trwania urlopu wychowawczego matka zajdzie w kolejną ciążę urlop nie ulega automatycznie przerwaniu. Po porodzie matce przysługuje zasiłek macierzyński na drugie dziecko.

Jeśli w związku z ciążą matka musi skorzystać ze zwolnienia lekarskiego, przebywając na urlopie nie otrzyma zasiłku chorobowego. Żeby go otrzymać musi przerwać urlop i przedłożyć pracodawcy zwolnienie lekarskie.

11. Ochrona przed zwolnieniem

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlop do dnia zakończenia urlopu. Wyjątkiem jest: ogłoszenie upadłości, likwidacja pracodawcy lub przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Przeczytaj także: Zwolnienia i redukcje etatów – czy dotyczą mam na urlopie macierzyńskim i wychowawczym?

12. Jakie świadczenia pieniężne można dostać w trakcie urlopu wychowawczego?

Jakie świadczenia pieniężne można dostać w trakcie urlopu wychowawczego?
Urlop wychowawczy jest urlopem bezpłatnym i nie przysługuje za niego zasiłek macierzyński ani rodzicielski.

Możliwe jest jednak otrzymanie niektórych dodatków pieniężnych, świadczeń i ulg. Jeżeli chcesz poznać ich pełną listę zobacz nasz kompleksowy poradnik: Z jakich świadczeń i ulg mogą skorzystać rodzice?

13. Składki ZUS i staż pracy

Podczas urlopu wychowawczego opłacane są składki emerytalne, rentowe i zdrowotne. Wysokość składek oblicza płatnik składek. Są one opłacane przez ZUS, pod warunkiem, że osoba przebywająca na urlopie wychowawczym nie posiada innego tytułu do ubezpieczenia. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe obliczana jest na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Aby obliczyć podstawę bierze się pod uwagę wynagrodzenie z 12 ostatnich miesięcy poprzedzających urlop wychowawczy.

Urlop wychowawczy jest bezpłatny, ale czas jego trwania wlicza się do stażu pracy.

Przeczytaj także: Składki ZUS na urlopie wychowawczym – co musisz wiedzieć

15. Obniżony wymiar czasu pracy

Należy również pamiętać o jeszcze jednym uprawnieniu przysługującym pracownikom w związku z prawem do urlopu wychowawczego. Pracownik, który nie chce z niego skorzystać, może złożyć pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z urlopu wychowawczego. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek.

Wniosek w tym zakresie pracownik składa na 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy. Jeżeli wniosek został złożony bez zachowania terminu, pracodawca obniża wymiar czasu pracy nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku.

Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia wniosku przez pracownika do dnia powrotu do nieobniżonego wymiaru czasu pracy, nie dłużej jednak niż przez łączny okres 12 miesięcy.

16. Czy urlop przysługuje osobie prowadzącej własną działalność gospodarczą?

Osoby prowadzące własną działalność gospodarczą nie mają prawa do urlopu wychowawczego na zasadach Kodeksu pracy. Mogą zawiesić działalność lub ograniczyć jej wykonywanie w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Zasady zawieszenia działalności oraz korzystania ze świadczeń są określone m.in. w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zajrzyj do tego artykułu po szczegółowe informacje: Zawieszenie działalności w celu sprawowania opieki nad dzieckiem.

17. Czy na urlopie można wypowiedzieć umowę o pracę?

W trakcie trwania urlopu wychowawczego pracownik może wypowiedzieć umowę. Nie musi wracać do pracy, jeśli okres wypowiedzenia upłynie wraz z upływem okresu urlopu wychowawczego.

A może myślisz o powrocie po wychowawczym w niepełnym wymiarze godzin?

Podstawy prawne:

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.)
• Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 11 marca 2025 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków (Dz.U. z 2025 r. poz. 322)
• Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity z późn. zm.)
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wraz z późniejszymi zmianami.

Zajrzyj też na stronę www.gov.pl/web/rodzina/urlop-wychowawczy.

Grafika: Joanna Dudała

Zdjęcie: Canva.com

Pierwotna wersja artykułu autorstwa Elżbiety Stachowicz-Sitarskiej, opub. maj 2021 r.

Aktualizację zrobiła Julia Bojanowska, styczeń 2026